IPA 3 (archive)

Instrumenti i Asistencës së Para-Anëtarësimit — IPA III

Instrumenti i Asistencës së Para-Anëtarësimit (IPA III) përbën shtyllën kryesore të mbështetjes financiare të Bashkimit Evropian për Shqipërinë në kuadër të procesit të anëtarësimit. Për periudhën e kornizës financiare shumëvjeçare 2021–2027, buxheti total i IPA III Kombëtar për Shqipërinë është 524.85 milionë euro, duke mundësuar financimin e reformave thelbësore institucionale, zhvillimin e kapaciteteve administrative dhe përafrimin progresiv me standardet dhe legjislacionin e Bashkimit Evropian.

Ndryshe nga instrumentet e mëparshëm, IPA III operon mbi bazën e një qasjeje të orientuar nga politikat (policy-driven approach), ku fondet nuk ndahen më paraprakisht sipas zarfeve kombëtare, por alokohen mbi bazën e prioriteteve tematike të BE-së dhe progresit të vendit drejt anëtarësimit[1]. Kjo qasje forcon parimin e kushtëzimit dhe nxit përgjegjshmërinë institucionale në zbatimin e reformave.

Zbatimi i IPA III bazohet në partneritetin ndërmjet institucioneve shqiptare — të koordinuara nga Drejtoria e Administrimit të Asistencës Financiare të BE-së në SASPAC — dhe Komisionit Evropian, duke garantuar përdorim transparent, të qëndrueshëm dhe me ndikim të fondeve për qytetarët shqiptarë. Baza ligjore e partneritetit rregullohet nga Marrëveshja Kuadër Financiare e Partneritetit IPA III, e ratifikuar me Ligjin Nr. 65/2022[2].

Shënim: Buxheti IPA III nuk ndahet më paraprakisht sipas vendeve, por mbi bazën e prioriteteve tematike dhe performancës. Alokimet konkrete për Shqipërinë realizohen nëpërmjet marrëveshjeve vjetore financiare (IPA 2021, 2022, 2023, 2024) dhe Planit Shumëvjeçar 2025–2027, të detajuara në seksionet më poshtë.

Dritaret tematike dhe fushat e mbështetjes

Fondet IPA III programohen sipas pesë dritareve tematike (thematic windows)[1][3], që reflektojnë grupimet e kapitujve negociues sipas metodologjisë së rishikuar të zgjerimit. Secila prej këtyre dritareve adreson prioritete specifike të procesit të anëtarësimit. Korniza Programore e IPA III përmban 20 prioritete tematike sipas Rregullores së IPA III[4], prej të cilave 17 zbatohen konkretisht në Kornizën Programore të Shqipërisë[2]. Institucionet shqiptare zbatuese bashkëpunojnë ngushtë me Delegacionin e BE-së dhe strukturat e SASPAC për menaxhimin dhe monitorimin e projekteve.

Marrëveshjet Financiare Vjetore për Shqipërinë

Shënim mbi shifrat financiare: Shumat e sakta për çdo Marrëveshje Financiare Vjetore janë në procesin e verifikimit me dokumentet zyrtare të nënshkruara. Për shifrat më të përditësuara, konsultoni Raportin Vjetor të Zbatimit IPA 2023 dhe faqen zyrtare të DG NEAR.

Programimi IPA 2025–2027

Cikli i programimit 2025–2027 shënon një risi thelbësore në historinë e IPA-s në Shqipëri: për herë të parë, tre vite programore janë përfshirë në një ushtrim të vetëm planifikimi[5]. Kjo qasje shumëvjeçare ka mundësuar një vizion më strategjik, koherencë më të madhe me procesin e negociatave të anëtarësimit dhe një lidhje më të fortë ndërmjet fondeve dhe objektivave të politikave sektoriale.

Programimi u zhvillua nën koordinimin e Koordinatorit Kombëtar IPA (NIPAC), me mbështetjen e projektit të Asistencës Teknike të BE-së “Mbështetje për Menaxhimin e Asistencës Financiare të BE-së në Shqipëri” dhe Delegacionit të BE-së[5]. Risi konceptuale të këtij cikli janë termat “drejtësi e integruar” dhe “mirëqeverisje e integruar”, që reflektojnë ndërthurjen e reformave institucionale me procesin e anëtarësimit.

5 Dokumente Veprimi · Vlerë totale: €100 milionë[5]

Rezultatet dhe aktivitetet e këtyre dokumenteve janë të lidhura ngushtë me Agjendën e Reformave 2024–2027 dhe mbështetjet e tjera të BE-së, duke respektuar parimin e komplementaritetit[5].

Programet Operacionale 2024–2027

Në kuadër të IPA III, Shqipëria ka përgatitur dhe miratuar tre Programe Operacionale për periudhën 2024–2027, me kontribut total të BE-së prej €130 milionë (€30M + €50M + €50M)[5]. Programet u hartuan në 2023, u dërguan në Komisionin Evropian më 30 qershor 2023 dhe u miratuan në gusht 2024[5]. Bashkë me bashkëfinancimin kombëtar (rreth 30%), investimi i përbashkët arrin në rreth €186 milionë[9]. Ato zbatohen përmes menaxhimit indirekt dhe synojnë të mbështesin reformat strukturore në fusha prioritare për zhvillimin e vendit.

Shtrirja gjeografike e programeve

Programet dhe projektet IPA III kanë shtrirje kombëtare, duke mbuluar të gjithë territorin e Republikës së Shqipërisë. Programet Operacionale zbatohen në nivel qendror dhe vendor, ndërsa projektet e investimeve WBIF përqendrohen në akse infrastrukturore strategjike. Deri më sot, WBIF ka kontribuar €333.4 milionë në grante për projektet e investimeve në Shqipëri, prej të cilave €330.7 milionë janë fonde IPA të BE-së[11].

Projektet e investimeve — WBIF[11]

Kuadri ligjor dhe normativ

Dokumente zyrtare

Lidhje të dobishme

Komisioni Evropian dhe Bashkimi Evropian

• IPA III — Faqja zyrtare e Komisionit Evropian — DG NEAR
• Albania — Asistenca financiare nën IPA
• Delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri
• Kuadri i Investimeve për Ballkanin Perëndimor (WBIF)
• Procesi i zgjerimit — Shqipëria

Institucione kombëtare

• SASPAC — Agjencia Shtetërore e Programimit Strategjik dhe Koordinimit të Ndihmës
• Drejtoria e Administrimit të Asistencës Financiare të BE-së
• Ministria e Financave dhe Ekonomisë
• Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme — Integrimi në BE
• Qendra e Botimeve Zyrtare — Fletorja Zyrtare

Brenda faqes SASPAC

• Marrëveshja Kuadër Financiare e Partneritetit — IPA III
• Programi Operacional — Ekonomia dhe Shoqëria Dixhitale
• Programi Operacional — Energjia
• Programi Operacional — Punësimi i të Rinjve